Bệnh Cúm Mùa

 Bệnh cúm mùa là gì?

Bệnh cúm (hay cúm mùa) là bệnh truyền nhiễm qua đường hô hấp cấp tính, bệnh dễ gây thành dịch lớn, biểu hiện lâm sàng thường là sốt, ho, đau đầu, đau cơ,.. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), mỗi năm, cúm mùa có thể gây ra từ 290.000 đến 650.000 ca tử vong trên toàn cầu. Tại Việt Nam, cúm mùa cũng đã ghi nhận nhiều trường hợp tử vong, đặc biệt trong các đợt dịch lớn.

Nguyên nhân

Nguyên nhân gây bệnh cúm mùa là do virus cúm (Influenza virus) thuộc họ Orthomyxoviridae gây ra. Với bản chất là lipoprotein, virus cúm mùa có sức đề kháng yếu, dễ bất hoạt bởi bức xạ mặt trời và tia tử ngoại, bị tiêu diệt ở nhiệt độ 56 độ C và các chất hòa tan như cồn, chloramine. Tuy nhiên, virus có thể tồn tại hàng giờ ở ngoại cảnh, đặc biệt là ở nhiệt độ lạnh, môi trường ẩm thấp. Ở nhiệt độ từ 0 đến 4 độ C, virus có thể tồn tại trong vòng vài tuần. Ở -20 độ C và đông khô, virus sống lên đến vài năm. 

Triệu chứng

Triệu chứng của cúm mùa thường xuất hiện đột ngột và có thể kéo dài từ 3 - 7 ngày, thậm chí lâu hơn nếu không được chăm sóc đúng cách. Một số dấu hiệu của bệnh như:

* Sốt cao đột ngột: Nhiệt độ cơ thể thường tăng từ 38 - 40°C, kèm theo ớn lạnh hoặc run rẩy. Đây là phản ứng tự nhiên của hệ miễn dịch khi chống lại sự xâm nhập của virus cúm.

* Đau nhức cơ thể: Người bệnh thường cảm thấy đau cơ, đau khớp, đặc biệt ở lưng, tay và chân, khiến việc vận động trở nên khó khăn.

* Nhức đầu: Cảm giác đau nhức ở vùng trán hoặc toàn đầu là triệu chứng phổ biến, do virus ảnh hưởng đến hệ thần kinh.

* Thường xuyên mệt mỏi: Người bệnh cảm thấy kiệt sức, không còn năng lượng để thực hiện các hoạt động hàng ngày.

* Ho, đau họng: Ho thường xuất hiện sớm, có thể kéo dài vài tuần, đôi khi kèm theo đau rát cổ họng hoặc cảm giác ngứa họng do niêm mạc bị kích ứng bởi virus.

* Một số người có thể xuất hiện mệt mỏi và tiêu chảy (thường gặp nhiều ở trẻ em).

Không phải tất cả những người mắc cúm đều có đầy đủ các biểu hiện kể trên, ước tính có khoảng 75% các ca nhiễm cúm không có triệu chứng điển hình. Nhìn chung các triệu chứng thường giới hạn ở đường hô hấp trên.

Các chủng cúm mùa

Cúm A

Cúm A là một chủng của cúm mùa. Loại virus này được tìm thấy trên vật chủ tự nhiên là loài chim hoang dã nên còn được biết đến với tên gọi cúm gia cầm. Virus này có thể lây lan ở con người và động vật.

Tỷ lệ mắc cúm A chiếm đa số trong tổng số các ca nhiễm cúm mùa hàng năm, ước tính lên tới 75%. Cúm A có khả năng tạo nên đại dịch bởi chủng này có khả năng biến đổi thành các chủng mới từ mùa dịch này sang mùa dịch khác. Do đó, các chuyên gia luôn khuyến cáo cần phải tiêm nhắc lại vắc xin cúm hằng năm để đối phó với chủng cúm mùa mới lưu hành mỗi năm.

Cúm B

Cúm B là chủng cúm phổ biến nhưng ít nguy hiểm hơn nhiều so với cúm A. Nếu như cúm A có thể lây ở cả người và động vật thì cúm B chỉ gặp ở người và loại virus này không có khả năng gây ra đại dịch cúm ở người. Virus gây cúm B rất lành tính và đa phần người bệnh có thể khỏi sau vài ngày nghỉ ngơi.

Cúm C

Cúm C là loại cúm rất ít gặp và nhẹ hơn hẳn so với cúm A, cúm B. Cúm C có ít các triệu chứng lâm sàng và cũng giống như cúm B, chúng không có khả năng gây đại dịch. Virus cúm C thường gây bệnh ở đường hô hấp trên, các biến chứng ở đường hô hấp dưới rất hiếm gặp và hiện tại chưa có thuốc ngừa chủng virus này.

Cúm D

Virus cúm D là một loại virus Influenza Virus D, thuộc họ nhà Orthomyxoviridae, lần đầu tiên được phân lập từ lợn năm 2011. Đây là virus cúm lây nhiễm cho lợn, gia súc và chưa nhận thấy sự lây lan ở người. Các trường hợp nhiễm virus D rất hiếm gặp so với các loại còn lại. Virus cúm D có 7 đoạn RNA và mã hóa 9 protein trong khi virus cúm loại A, B có 8 đoạn RNA và mã hóa ít nhất 10 đoạn protein.

Phương pháp điều trị

Để xác định chính xác bệnh cúm, bác sĩ sử dụng nhiều phương pháp khác nhau, tùy thuộc vào tình trạng bệnh nhân và điều kiện y tế:

Khám lâm sàng: Đây là phương pháp chẩn đoán bệnh đầu tiên, dựa trên việc đánh giá các triệu chứng như sốt, ho, đau cơ, kết hợp với tiền sử tiếp xúc với người bệnh hoặc sống trong khu vực đang có dịch cúm. Đây là bước cơ bản nhưng đôi khi không đủ để phân biệt với các bệnh hô hấp khác như cảm lạnh hoặc viêm họng.

Xét nghiệm nhanh (Rapid Influenza Diagnostic Test - RIDT): Phương pháp này sử dụng mẫu dịch mũi hoặc họng để phát hiện kháng nguyên của virus cúm trong vòng 15 - 30 phút. Xét nghiệm này tiện lợi, chi phí thấp, nhưng độ nhạy chỉ khoảng 50 - 70%, có thể cho kết quả âm tính giả nếu lượng virus trong mẫu quá ít.

Xét nghiệm RT-PCR: Đây là phương pháp chẩn đoán bệnh cúm chính xác nhất hiện nay, nhờ phân tích RNA của virus để xác định cụ thể chủng cúm (A, B) và thậm chí phân loại phụ (H1N1, H3N2). RT-PCR có độ nhạy và độ đặc hiệu gần 100%, nhưng cần thời gian lâu hơn (vài giờ đến 1 ngày) và thường chỉ được thực hiện tại các phòng thí nghiệm lớn.

Xét nghiệm máu: Đây cũng là phương pháp được sử dụng để đánh giá mức độ viêm (qua chỉ số CRP, bạch cầu) hoặc phát hiện nhiễm trùng thứ phát do vi khuẩn.

Cách phòng ngừa

Để phòng ngừa cúm hiệu quả, người dân cần tập thói quen rửa tay thường xuyên bằng xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn khi về đến nhà, trước và sau khi ăn, sau khi đi vệ sinh. Khi hắt hơi, ho, sổ mũi nên dùng khuỷu tay thay vì bàn tay để tránh lây nhiễm bệnh cho người khác. Thường xuyên vệ sinh nhà ở, nơi làm việc. Bảo vệ mũi, họng bằng cách đeo khẩu trang khi ra ngoài, làm ẩm mũi bằng nước muối sinh lý khi thời tiết khô. Tập thể dục thường xuyên, ngủ đủ giấc và nên bỏ thói quen hút thuốc lá.

Tiêm vắc xin phòng cúm mùa hằng năm là phương pháp phòng bệnh chủ động hiệu quả nhất. Vắc xin cúm có hiệu quả phòng bệnh lên đến 90%, giảm tỷ lệ tử vong và nguy cơ biến chứng, diễn tiến nặng khi đồng nhiễm cúm và các tác nhân gây bệnh khác. Các chủng virus cúm thường xuyên thay đổi mỗi năm. Các nhà sản xuất sẽ căn cứ vào dữ liệu khảo sát của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) về các chủng cúm lưu hành mỗi năm, để sản xuất vắc xin mang lại hiệu quả phòng bệnh tốt nhất.

Nguồn tham khảo: 

1. Mohsen Moghadami. (2017). A Narrative Review of Influenza: A Seasonal and Pandemic Disease. Iranian Journal of Medical Sciences, 42(1), 2. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5337761/
2. World. (2023, October 3). Influenza (Seasonal). Who.int; World Health Organization: WHO. https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/influenza-(seasonal)
3. vnvc.vn/cum-mua/