Virus Nipah có nguy hiểm không?

Virus Nipah là gì?

Virus Nipah (NiV) là một loại virus có khả năng lây từ động vật sang con người, được gọi là virus zoonotic, trong đó loài dơi ăn quả thuộc họ Pteropus là vật chủ tự nhiên. Virus này có thể dẫn đến các bệnh nghiêm trọng ở con người, với triệu chứng dao động từ nhiễm trùng đường hô hấp cấp tính cho đến viêm não có thể gây tử vong. Nipah thuộc họ Paramyxoviridae và chi Henipavirus, nằm trong cùng danh sách với virus Hendra. Đây là một trong những loại virus được biết đến có khả năng gây ra các vấn đề sức khỏe nghiêm trọng và tỷ lệ tử vong cao nhất đã được ghi nhận ở con người.

I. Nguồn gốc và lịch sử phát hiện

Virus Nipah được phát hiện lần đầu năm 1999 tại Malaysia, cụ thể ở làng Sungai Nipah, bang Negeri Sembilan. Dịch bệnh khởi phát từ các trang trại nuôi heo, khi virus lây từ dơi ăn quả sang heo, rồi từ heo sang người.

Sau đó, các đợt bùng phát tiếp theo chủ yếu ghi nhận ở Bangladesh và Ấn Độ (từ năm 2001 đến nay), với đường lây chính là qua tiếp xúc với nước tiểu hoặc nước bọt của dơi ăn quả dính trên trái cây.

II. Con đường lây truyền

Virus Nipah có thể lây truyền qua nhiều con đường khác nhau, bao gồm:

Lây từ động vật sang người

* Tiếp xúc trực tiếp với dơi ăn quả hoặc môi trường bị ô nhiễm bởi nước bọt, nước tiểu, phân của dơi.

* Qua động vật trung gian như heo – con đường lây truyền phổ biến trong các đợt dịch đầu tiên tại Malaysia.

* Tiếp xúc với động vật nhiễm bệnh hoặc các sản phẩm từ động vật chưa được xử lý an toàn.

Lây qua thực phẩm, đồ uống

* Ăn trái cây bị dơi cắn dở hoặc nhiễm nước bọt của dơi.

* Uống nhựa cây tươi chưa qua xử lý (như nhựa cọ, nhựa chà là, toddy) – con đường lây truyền phổ biến tại Ấn Độ và Bangladesh.

Lây từ người sang người

* Qua tiếp xúc gần với người bệnh.

* Qua dịch tiết đường hô hấp, nước bọt, máu, dịch cơ thể.

* Nguy cơ cao xảy ra trong gia đình hoặc tại cơ sở y tế nếu không tuân thủ các biện pháp phòng hộ.

III. Triệu chứng và diễn tiến bệnh

Thông thường, các triệu chứng sẽ xuất hiện từ 4-14 ngày, nhưng trong một số trường hợp hiếm gặp, thời gian ủ bệnh có thể kéo dài lên tới 45 ngày, khiến việc nhận biết và theo dõi người nghi nhiễm trở nên đặc biệt quan trọng.

Các triệu chứng nhiễm virus Nipah qua từng giai đoạn như sau:

* Nhẹ (giống cúm): Sốt cao, đau đầu, đau cơ, nôn mửa, đau họng (giống cúm thông thường).

* Nặng (viêm não): Chóng mặt, lơ mơ, suy giảm ý thức, co giật, hôn mê (thường trong 24–48 giờ sau khởi phát).

IV. Chẩn đoán và điều trị 

Phương pháp xét nghiệm 

* RT-PCR (dịch họng, nước tiểu) – xét nghiệm chính xác nhất.

* ELISA (xét nghiệm kháng thể) – dùng để xác định nhiễm bệnh trước đó.

Điều trị

Hiện chưa có phương pháp điều trị đặc hiệu cho bệnh do virus Nipah. Việc chăm sóc người bệnh chủ yếu tập trung vào các vấn đề như kiểm soát triệu chứng, hỗ trợ hô hấp và xử lý các biến chứng thần kinh nếu có.

V. Phòng ngừa và kiểm soát

WHO đưa ra các khuyến cáo để giúp người dùng đề phòng nhiễm virus:

Giảm nguy cơ lây truyền virus từ dơi sang người: cần ưu tiên tránh tiếp xúc với dơi, loài vật chủ mang virus. Hạn chế sử dụng các loại trái cây tươi được dơi yêu thích như chà là, xoài, chuối, sung… Các loại trái cây tươi cần được rửa sạch và gọt vỏ kỹ trước khi ăn, tránh virus từ dơi vẫn còn bám trên vỏ trái cây.

Một điều cần lưu ý, tuyệt đối không được sử dụng nếu trái cây đã có dấu hiệu bị dơi cắn.

Giảm nguy cơ lây truyền virus từ động vật sang người: do virus cũng có thể lây truyền từ dơi sang các loài động vật khác như lợn, bò, dê… khi các loài động vật này ăn thức ăn có chứa virus hoặc tiếp xúc gần với dơi.

Do vậy, người chăn nuôi cần phải mang găng tay, áo quần bảo hộ trong quá trình giết mổ hoặc tiêu hủy thịt gia súc. Tránh tiếp xúc trực tiếp với lợn bị nghi nhiễm bệnh, đặc biệt ở những khu vực có xuất hiện dịch bệnh.

Cần bảo vệ các loài gia súc và thức ăn chăn nuôi không tiếp xúc với dơi để tránh nguy cơ lây nhiễm virus Nipah.

Giảm nguy cơ lây truyền từ người sang người: tránh tiếp xúc vật lý gần với người nhiễm virus mà không có biện pháp bảo hộ. Cần rửa tay thường xuyên sau khi chăm sóc hoặc thăm người bệnh.

Ngoài ra, Bộ Y tế khuyến cáo người dân nên hạn chế đến các khu vực đang có dịch bệnh do vi rút Nipah nếu không thực sự cần thiết. Trong vòng 14 ngày sau khi trở về từ vùng có dịch, nếu xuất hiện các triệu chứng như sốt, đau đầu, đau cơ, nôn mửa, đau họng, chóng mặt, buồn ngủ, lú lẫn hoặc co giật, cần đến ngay cơ sở y tế gần nhất, hạn chế tiếp xúc với người khác và thông báo đầy đủ tiền sử dịch tễ cho nhân viên y tế.

Nguồn tham khảo 

https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/nipah-virus

https://tamanhhospital.vn/virus-nipah/